Nghiên cứu khoa học đồng hành cùng công tác phòng chống bệnh Sán lá gan nhỏ tại Quảng Ninh

Quang cảnh hội thảo

Tham dự hội thảo có TS. Nguyễn Quang Thiều, Phó Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương; TS. Phạm Thị Hằng, Phó Trưởng khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương; các chuyên gia, nhà khoa học của Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương. Các đơn vị phối hợp chuyên môn tham gia có  PGS.TS. Đỗ Trung Dũng, Bộ môn Ký sinh trùng, Trường Đại học Y Hà Nội; TS. Trần Huy Thọ, Phó Giám đốc Bệnh viện Đặng Văn Ngữ.

Về phía tỉnh Quảng Ninh có TS.BS. Vũ Quyết Thắng, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh; lãnh đạo Phòng Nghiệp Vụ Y – Sở Y tế; đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh; cùng đại diện lãnh đạo UBND các xã, phường, đặc khu có điểm nghiên cứu, lãnh đạo trạm y tế, cán bộ y tế, các cán bộ nghiên cứu,…

Các đại biểu tham dự hội thảo

Hội thảo do CDC Quảng Ninh chủ trì tổ chức nhằm báo cáo kết quả bước đầu thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ và đánh giá hiệu quả biện pháp can thiệp phòng, chống bệnh Sán lá gan nhỏ ở người tại một số vùng nguy cơ của tỉnh Quảng Ninh”. Nhiệm vụ được triển khai trong giai đoạn 2025–2027 với mục tiêu xác định đặc điểm dịch tễ của bệnh và đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp tại cộng đồng.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS.BS. Vũ Quyết Thắng, Giám đốc CDC Quảng Ninh nhấn mạnh: Nghiên cứu khoa học là nền tảng quan trọng giúp ngành y tế dự phòng nâng cao năng lực giám sát, phát hiện sớm nguy cơ và xây dựng các giải pháp phòng chống bệnh tật phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.

TS.BS. Vũ Quyết Thắng cho biết Quảng Ninh có nhiều sông ngòi, hồ đập và vùng nuôi trồng thủy sản nước ngọt, là điều kiện thuận lợi cho bệnh sán lá gan nhỏ lưu hành. Vì vậy, việc triển khai nghiên cứu trên quy mô toàn tỉnh có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá thực trạng bệnh, xác định các yếu tố nguy cơ và đề xuất giải pháp phòng chống bền vững.

TS.BS. Vũ Quyết Thắng, Giám đốc CDC Quảng Ninh phát biểu khai mạc hội thảo

Theo kết quả nghiên cứu bước đầu được trình bày tại hội thảo, nhóm nghiên cứu đã khảo sát 26 địa điểm và lựa chọn 12 xã, phường thuộc 6 địa phương gồm Quảng Yên, Uông Bí, Hạ Long, Vân Đồn, Ba Chẽ và Móng Cái để triển khai điều tra. Trong giai đoạn 2025–2026, đã thu thập 3.600 mẫu phân, 3.600 mẫu máu của người dân từ 6 đến 65 tuổi; thực hiện 3.000 phiếu điều tra kiến thức, thái độ, thực hành phòng chống bệnh; đồng thời thu thập 6.000 mẫu ốc nước ngọt, 900 mẫu cá nước ngọt và 720 mẫu phân chó, mèo để đánh giá chu trình lây truyền bệnh trong tự nhiên.

Nhóm nghiên cứu tiến hành khảo sát, điều tra thực địa tại địa phương

Nhóm nghiên cứu tiến hành khảo sát, điều tra thực địa tại địa phương

Các mẫu bệnh phẩm được xét nghiệm bằng nhiều phương pháp chuyên sâu như Kato-Katz, ELISA, PCR và giải trình tự gen nhằm bảo đảm độ chính xác trong xác định tác nhân gây bệnh. Kết quả cho thấy tại phường Liên Hòa, tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ ở người đạt 23,7%. Đáng chú ý, 53,3% mẫu cá nước ngọt được xét nghiệm mang ấu trùng sán lá gan nhỏ loài Clonorchis sinensis – tác nhân chính gây bệnh ở người. Những số liệu này phản ánh nguy cơ lưu hành bệnh vẫn còn đáng quan tâm tại một số khu vực nghiên cứu, đồng thời khẳng định mối liên quan giữa tập quán ăn cá nước ngọt chưa được chế biến chín kỹ với nguy cơ nhiễm bệnh.

Phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Quang Thiều, Phó Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương đánh giá cao sự chủ động của CDC Quảng Ninh trong việc triển khai nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cấp tỉnh về bệnh sán lá gan nhỏ. Theo TS. Nguyễn Quang Thiều Đây là một nghiên cứu có quy mô lớn, được triển khai bài bản và có sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị chuyên môn. Những kết quả bước đầu đã cung cấp dữ liệu quan trọng về thực trạng lưu hành bệnh, chu trình lây truyền và các yếu tố nguy cơ tại cộng đồng. Đây sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng các giải pháp phòng chống bệnh sán lá gan nhỏ hiệu quả và bền vững tại Quảng Ninh cũng như các địa phương có điều kiện dịch tễ tương đồng. Việc áp dụng các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại như PCR và giải trình tự gen không chỉ giúp nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán, định danh tác nhân gây bệnh mà còn góp phần tăng cường năng lực giám sát dịch tễ và nghiên cứu ký sinh trùng học tại địa phương.

TS. Nguyễn Quang Thiều, Phó Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương phát biểu tại hội thảo

Tại hội thảo, các đại biểu đã được nghe 8 báo cáo khoa học tập trung vào các nội dung: xác định vùng dịch tễ có nguy cơ cao, đánh giá thực trạng nhiễm bệnh trên người, nghiên cứu vật chủ trung gian, phân tích các yếu tố nguy cơ, định loài sán lá gan nhỏ bằng phương pháp hình thái học và sinh học phân tử, cũng như đề xuất mô hình phòng chống bệnh theo cách tiếp cận “Một sức khỏe” (One Health).

TS. Phạm Thị Hằng, Phó Trưởng khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương báo cáo tham luận tại Hội thảo

Theo các chuyên gia, nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn quan trọng, góp phần bổ sung dữ liệu dịch tễ học về bệnh sán lá gan nhỏ tại Quảng Ninh; giúp ngành Y tế xác định rõ các khu vực nguy cơ, nhóm đối tượng dễ mắc bệnh và các hành vi liên quan đến lây nhiễm. Trên cơ sở đó, các giải pháp can thiệp sẽ được xây dựng theo hướng có trọng tâm, phù hợp với điều kiện thực tiễn của từng địa phương.

Trong thời gian tới, CDC Quảng Ninh sẽ tiếp tục phối hợp với Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương và Trường Đại học Y Hà Nội triển khai các hoạt động can thiệp, truyền thông thay đổi hành vi và đánh giá hiệu quả mô hình phòng chống bệnh sán lá gan nhỏ tại cộng đồng. Cách tiếp cận “Một sức khỏe” được kỳ vọng sẽ tạo ra sự phối hợp đồng bộ giữa ngành y tế, thú y, nông nghiệp, chính quyền địa phương và người dân trong kiểm soát nguồn lây, giảm nguy cơ lây truyền bệnh và bảo vệ sức khỏe cộng đồng một cách bền vững.

Mạnh Hùng, Ngọc Phượng – CDC QN