Loãng xương - "Sát thủ thầm lặng" của xương khớp

Bệnh loãng xương là gì?

Loãng xương là một tình trạng rối loạn chuyển hóa của bộ xương làm giảm sức mạnh của xương dẫn đến làm tăng nguy cơ gãy xương.

Triệu chứng của bệnh loãng xương

Loãng xương có thể không có triệu chứng vì thế chúng ta thường không biết mình mắc cho đến khi bị rạn xương, gãy xương.

Xương bị ảnh hưởng bởi bệnh loãng xương có thẻ bị gãy rất dễ dàng hoặc do: Những cú ngã nhẹ mà thông thường không thể làm gãy những xương khỏe mạnh. Áp lực bình thường như nâng đồ, gập người.

Các yếu tố tăng nguy cơ mắc bệnh loãng xương

– Giới tính: Phụ nữ có nguy cơ mắc cao hơn.

– Độ tuổi: Tuổi càng cao, mô xương mới không được tạo ra càng chậm mô xương cũ mất đi làm xương yếu hơn khi tuổi cao.

– Kích thước cơ thể: Phụ nữ và nam giới có thân hình mảnh khảnh, xương mỏng có nguy cơ mắc bệnh loãng xương cao hơn.

– Chủng tộc: Phụ nữ da trắng và Châu Á có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Phụ nữ người Mỹ gốc Phi và người Mỹ gốc Mexico có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn.

– Tiền sử bệnh tật trong gia đình: Nguy cơ loang xương và gãy xương cao hơn nếu cha, mẹ bị loãng xương hoặc rạn nứt xương chậu

– Thay đổi nội tiết: Nồng độ thấp ở một số nội tiết tố có thể làm tăng nguy cơ phát triển bệnh loãng xương.

– Chế độ ăn uống: Chế độ ăn uống ít canxi và vitamin D có thể làm tăng nguy cơ bị loãng xương và gãy xương. Ăn kiêng quá nhiều hoặc nạp quá ít chất đạm cũng có thể làm tăng nguy cơ bị mất xương và mắc bệnh loãng xương.

– Lối sống thiếu lành mạnh: Không tập thể dục đủ và không hoạt động thời gian dài.Uống đồ uống có cồn nhiều và trong thời gian dài.  Hút thuốc lá

– Sử dụng thuốc: Mốt số loại thuốc dùng thời gian kéo dài và liều lượng không kiểm soát có thể gây loãng xương như Cortisol, Betamethasone, Prednisolon…

Phân loại loãng xương

Theo nguyên nhân, loãng xương được chia làm hai loại: Loãng xương nguyên phát và loãng xương thứ phát:

– Loãng xương nguyên phát: Là loại loãng xương không tìm thấy căn nguyên nào khác ngoài tuổi tác và hoặc tình trạng mãn kinh ở phụ nữ. Cơ chế là do quá trình lão hóa của tạo cốt bào gây nên tình trạng mất cân bằng giữa huỷ xương và tạo xương, kết quả là thiểu sản xương.

Loãng xương nguyên phát gồm 2 týp:

 Loãng xương týp 1 (hay loãng xương sau mãn kinh): nguyên nhân là do giảm nội tiết tố oestrogen, ngoài ra còn có sự giảm tiết hormon tuyến cận giáp trạng, tăng thải calci niệu…. Thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi 50 – 55, đã mãn kinh. Tổn thương chủ yếu là mất chất khoáng ở xương xốp, biểu hiện là sự lún của các đốt sống hoặc gãy xương Pouteau-Colles.

Loãng xương týp 2 (hay loãng xương tuổi già): Là loãng xương liên quan tới tuổi và tình trạng mất cân bằng tạo xương. Loại loãng xương này xuất hiện ở cả 2 giới nam và nữ, độ tuổi khoảng trên 70. Đặc điểm của loại loãng xương này là mất chất khoáng toàn thể cả ở xương xốp (xương bó) và xương đặc (xương vỏ). Thường là bệnh nhân hay bị gãy cổ xương đùi. Cơ chế gây loãng xương là do tình trạng giảm hấp thu calci, giảm chức năng tạo cốt bào dẫn tới cường cận giáp thứ phát.

– Loãng xương thứ phát: Là loại loãng xương tìm thấy được nguyên nhân liên quan đến một số bệnh mạn tính, liên quan đến sử dụng một số loại thuốc….

Các nguyên nhân gây loãng xương thứ phát bao gồm: Bệnh nội tiết: Cường giáp, đái tháo đường, bệnh to đầu chi…Bệnh tiêu hóa: Cắt dạ dày, thiếu dinh dưỡng, bệnh gan mạn tính. Bệnh khớp: Viêm khớp dạng thấp, bệnh lý cột sống…Bệnh ung thư: Kahler…Bệnh di truyền: bệnh nhiễm sắc tố sắt…Những trường hợp sử dụng corticoid, heparin, dùng lợi tiểu kéo dài…

Ai cần đo mật độ xương?

Theo khuyến cáo của Hiệp hội chống loãng xương thế giới, những người trên 50 tuổi, có một trong những yếu tố sau nên đo mật độ xương:

– Giảm chiều cao ≥ 3cm (so với độ tuổi 20-30)

– Cân nặng dưới 40 kg, hay giảm trọng lượng quá nhanh trong thời gian gần đây

– Thiếu estrogen ở nữ như sau khi mãn kinh, cắt buồng trứng. Hoặc thiếu androgen ở nam trên 50 tuổi.

– Tiền sử gãy xương: Có cha mẹ hoặc bản thân đã bị gãy cổ xương đùi sau một chấn thương nhẹ ở tầm thấp

– Tiền sử hoặc hiện tại có dùng corticoid liều bất kỳ liên tục trong thời gian trên 3 tháng

– Sử dụng chất kích thích: Uống rượu: ≥ 8g cồn tinh hoặc 375ml bia 60 hoặc 30ml rượu mạnh/ ngày; Hay hút thuốc lá ≥ 20 điếu/ ngày.

Người cao tuổi nên đi khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm bệnh loãng xương

Các biện pháp điều trị loãng xương:

Dùng thuốc:

– Bổ sung canxi 1000-1200mg/ngày

– Bổ sung vitamin D 800-1000IU/ngày

– Các thuốc chống hủy xương, tăng tạo xương.

Không dùng thuốc: Cần thay đổi lối sống, một số thói quen sinh hoạt là góp phần quan trọng vào việc tăng sức khỏe cho bộ xương của mỗi người như:

– Tập luyện thể lực, thể thao thường xuyên:

Tập chịu đựng sức nặng của cơ thể như đi bộ, chạy bộ, khiêu vũ…

Tập sức mạnh cho cơ: tập kháng lực, nhấc vật nặng phù hợp với khả năng của từng người nếu không có chống chỉ định.

Đảm bảo chế độ ăn giàu canxi trong suốt cuộc đời. Nếu cần, có thể sử dụng cả thuốc để bổ xung canxi và vitamin D. Tránh sử dụng chất kích thích như cà phê, rượu, bia, không hút thuốc lá…

Ngoài ra người bệnh cần theo dõi, đo mật độ xương 1-2 năm/lần để đánh giá và quyết định phương hướng điều trị tiếp theo.

PKĐK, CDC QN