Dinh dưỡng hợp lý – Nền tảng cho thai kỳ khỏe mạnh

Hưởng ứng Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển (16–23/10/2026), nâng cao nhận thức về dinh dưỡng hợp lý, chăm sóc sức khỏe chủ động trong thai kỳ là một trong những nội dung cần được quan tâm. Bởi trên thực tế, không ít phụ nữ mang thai còn có quan niệm phải ăn thật nhiều để bồi bổ cho cả mẹ và con, hoặc ngược lại, tự ý kiêng khem khi lo ngại tăng cân, tăng đường huyết. Cả hai cách tiếp cận này đều có thể ảnh hưởng đến việc bảo đảm nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ.

BSCKI Nguyễn Thị Lan Anh, Khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật CDC Quảng Ninh tư vấn cho khách hàng

Theo bác sĩ CKI Nguyễn Thị Lan Anh, Khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Quảng Ninh, dinh dưỡng trong thai kỳ cần được xây dựng trên nguyên tắc ăn đủ, cân đối và phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người. Đối với phụ nữ mắc đái tháo đường thai kỳ, mục tiêu không phải là nhịn ăn hay loại bỏ hoàn toàn tinh bột, mà là lựa chọn thực phẩm phù hợp, điều chỉnh khẩu phần và phân bố bữa ăn hợp lý để kiểm soát đường huyết, đồng thời bảo đảm cung cấp đầy đủ dưỡng chất cho sự phát triển của thai nhi.

Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng đái tháo đường được chẩn đoán lần đầu trong quý II hoặc quý III của thai kỳ, không phải đái tháo đường típ 1 hoặc típ 2 đã mắc từ trước. Bệnh có liên quan đến những thay đổi nội tiết tự nhiên khi mang thai, làm giảm khả năng đáp ứng với insulin của cơ thể. Khi lượng insulin không đủ đáp ứng nhu cầu, đường huyết có thể tăng cao.

Điều đáng lưu ý là đái tháo đường thai kỳ thường không có biểu hiện rõ ràng. Thai phụ vẫn có thể cảm thấy khỏe mạnh nhưng đã xuất hiện tình trạng rối loạn đường huyết. Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, bệnh có thể làm tăng nguy cơ gặp các biến chứng như tăng huyết áp trong thai kỳ, đa ối, sinh non, sinh mổ; đồng thời ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi, làm tăng nguy cơ thai to, hạ đường huyết ở trẻ sau sinh và một số vấn đề sức khỏe khác. Về lâu dài, người mẹ từng mắc bệnh cũng có nguy cơ cao hơn tiến triển thành đái tháo đường típ 2.

Vì vậy, cùng với duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học, phụ nữ mang thai cần chủ động khám thai và thực hiện các xét nghiệm theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Việc đánh giá nguy cơ đái tháo đường cần được thực hiện ngay từ lần khám thai đầu tiên. Với những trường hợp chưa phát hiện đái tháo đường trước đó, sàng lọc đái tháo đường thai kỳ thường được thực hiện vào khoảng tuần thai thứ 24–28. Một lần xét nghiệm đường huyết bình thường ở giai đoạn đầu chưa đủ để loại trừ nguy cơ mắc bệnh khi thai kỳ tiếp tục tiến triển.

Đối với chế độ ăn hằng ngày, thai phụ cần chú trọng sự đa dạng và cân đối giữa các nhóm thực phẩm, bảo đảm cung cấp đủ năng lượng, chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất và chất bột đường. Các loại rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ, cá, thịt nạc, trứng, đậu và các loại hạt nên được lựa chọn phù hợp để góp phần tạo nên khẩu phần ăn cân đối. Đồng thời, cần hạn chế bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa và các loại thực phẩm, đồ uống chứa nhiều đường.

Một điểm cần lưu ý là không chỉ bánh kẹo hay nước ngọt mới ảnh hưởng đến đường huyết. Cơm, cháo, bún, phở, mì và bánh mì cũng là những nguồn cung cấp chất bột đường. Do đó, thai phụ cần điều chỉnh lượng ăn phù hợp, tránh tập trung quá nhiều tinh bột trong một bữa, không bỏ bữa rồi ăn quá nhiều vào bữa sau. Khi sử dụng trái cây, nên ưu tiên ăn nguyên quả với khẩu phần phù hợp thay vì uống nước ép.

Bác sĩ Nguyễn Thị Lan Anh khuyến cáo, phụ nữ mang thai, đặc biệt là người đã được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, không nên tự ý áp dụng chế độ ăn quá khắt khe vì lo sợ đường huyết tăng. Việc ăn quá ít hoặc loại bỏ nhiều nhóm thực phẩm có thể khiến cơ thể không đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng trong thai kỳ. Thai phụ cần đến cơ sở y tế để được tư vấn chế độ ăn phù hợp với tuổi thai, tình trạng dinh dưỡng và mức đường huyết của mình.

Bên cạnh dinh dưỡng, vận động thể lực phù hợp cũng góp phần cải thiện sức khỏe và hỗ trợ kiểm soát đường huyết. Với những thai phụ không có chống chỉ định sản khoa, việc duy trì hoạt động thể lực theo hướng dẫn của nhân viên y tế là cần thiết. Trường hợp đã mắc đái tháo đường thai kỳ, người bệnh cần tuân thủ kế hoạch theo dõi đường huyết, tái khám đúng hẹn và sử dụng thuốc theo chỉ định nếu cần. Không tự ý điều chỉnh thuốc hoặc insulin chỉ dựa trên một vài kết quả đo tại nhà.

Chăm sóc dinh dưỡng trong thai kỳ cũng cần có sự đồng hành của gia đình. Người chồng và các thành viên có thể hỗ trợ chuẩn bị bữa ăn cân đối, chia sẻ công việc nhà, tạo điều kiện để thai phụ nghỉ ngơi, vận động phù hợp và duy trì lịch khám thai. Đặc biệt, khi người mẹ mắc đái tháo đường thai kỳ, gia đình cần tránh quan niệm “ăn cho hai người” hoặc khuyến khích nhịn ăn để giảm đường huyết, thay vào đó cùng thực hiện chế độ dinh dưỡng theo hướng dẫn chuyên môn.

Sau sinh, những phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ vẫn cần quan tâm đến sức khỏe chuyển hóa. Theo khuyến cáo được đề cập trong tài liệu chuyên môn, người mẹ nên kiểm tra đường huyết trong khoảng 4–12 tuần sau sinh và tiếp tục tầm soát định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ. Duy trì chế độ ăn cân đối, kiểm soát cân nặng và vận động thường xuyên là những biện pháp góp phần giảm nguy cơ rối loạn đường huyết trong những năm tiếp theo.

Hưởng ứng Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển năm 2026, việc nâng cao kiến thức, thay đổi thói quen ăn uống và chủ động chăm sóc sức khỏe cần bắt đầu từ mỗi gia đình. Đối với phụ nữ mang thai, một chế độ dinh dưỡng hợp lý không đồng nghĩa với ăn thật nhiều hay kiêng khem cực đoan, mà là ăn đủ, ăn đa dạng và phù hợp với nhu cầu của cơ thể. Kết hợp dinh dưỡng khoa học với khám thai định kỳ, sàng lọc đúng thời điểm và vận động phù hợp sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe người mẹ, tạo nền tảng cho sự phát triển khỏe mạnh của trẻ ngay từ trong bụng mẹ.

Hải Ninh, CDC