Côn trùng – mối nguy tiềm ẩn và giải pháp kiểm soát từ cộng đồng đến ngành Y tế

Đặc biệt tại Quảng Ninh, địa phương có khí hậu nhiệt đới ẩm, mật độ dân cư cao, giao thương và du lịch phát triển nguy cơ phát sinh và lây lan các bệnh do côn trùng truyền luôn hiện hữu nếu không có biện pháp kiểm soát hiệu quả.

Côn trùng và gánh nặng bệnh tật trong cộng đồng

Các nghiên cứu y học đã chỉ ra rằng, nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có nguồn gốc từ côn trùng trung gian:

Muỗi Aedes truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue có thể gây biến chứng nặng, thậm chí tử vong.

Muỗi Anopheles truyền bệnh sốt rét.

Muỗi Culex truyền viêm não Nhật Bản.

Ruồi mang mầm bệnh tiêu chảy, tả, lỵ do tiếp xúc với rác thải và thực phẩm.

Gián là ổ chứa vi khuẩn, nấm mốc, gây dị ứng và bệnh đường tiêu hóa.

Ve, mò, bọ chét có thể gây sốt mò, viêm da, thậm chí nhiễm trùng nguy hiểm.

Điểm đáng lo ngại là các bệnh này dễ bùng phát thành dịch, đặc biệt trong mùa mưa hoặc khi điều kiện vệ sinh môi trường không đảm bảo.

Vì sao côn trùng ngày càng khó kiểm soát?

Thực tế cho thấy, côn trùng phát triển mạnh do nhiều nguyên nhân như: Quá trình đô thị hóa nhanh nhưng chưa đồng bộ hạ tầng vệ sinh; Thói quen tích trữ nước nhưng không che đậy kín; Rác thải sinh hoạt gia tăng, xử lý chưa triệt để; Biến đổi khí hậu làm thay đổi môi trường sinh sản của côn trùng; Một bộ phận người dân còn chủ quan, thiếu kiến thức phòng bệnh.

Rác thải sinh hoạt gia tăng, xử lý chưa triệt để cũng là nguyên nhân khiến cho côn trùng phát triển nhanh hơn

Biến đổi khí hậu, môi trường cũng là điều kiện sản sinh côn trùng

Ngoài ra, tình trạng côn trùng kháng hóa chất cũng đang gia tăng, khiến việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn nếu không có giải pháp khoa học và đồng bộ.

Vai trò của CDC Quảng Ninh trong kiểm soát côn trùng truyền bệnh

Trong hệ thống y tế dự phòng, CDC Quảng Ninh là đơn vị nòng cốt triển khai các hoạt động phòng, chống côn trùng truyền bệnh trên toàn tỉnh.

Các cán bộ chuyên môn của CDC triển khai bắt muỗi những nơi có nguy cơ cao trong cộng đồng

Những năm qua, đơn vị đã thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp gồm:

Giám sát và cảnh báo sớm: Theo dõi mật độ muỗi, bọ gậy tại các địa bàn trọng điểm. Lấy mẫu, phân tích, đánh giá nguy cơ dịch bệnh. Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, giúp địa phương chủ động ứng phó.

Can thiệp kịp thời, diện rộng: Tổ chức phun hóa chất diệt muỗi, côn trùng tại khu dân cư, trường học, doanh nghiệp. Xử lý triệt để ổ dịch khi phát hiện ca bệnh. Phối hợp với các địa phương triển khai chiến dịch vệ sinh môi trường.

Nâng cao năng lực tuyến cơ sở: Tập huấn cho cán bộ y tế xã, phường. Hướng dẫn kỹ thuật giám sát và xử lý côn trùng. Xây dựng mạng lưới cộng tác viên y tế.

Đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe: Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng. Hướng dẫn người dân nhận biết và phòng tránh côn trùng. Vận động cộng đồng tham gia các chiến dịch phòng dịch

Đặc biệt, CDC Quảng Ninh còn cung cấp dịch vụ phun diệt côn trùng an toàn, đúng kỹ thuật, góp phần bảo vệ sức khỏe người dân và người lao động tại các khu công nghiệp, khu du lịch.

Giải pháp bền vững: bắt đầu từ mỗi gia đình

Nhiều người dân hiện nay vẫn mắc phải những sai lầm như: Chỉ phun thuốc khi đã có nhiều muỗi, không phòng từ sớm. Lạm dụng hóa chất không rõ nguồn gốc. Không diệt bọ gậy – nguyên nhân gốc rễ của muỗi. Chủ quan không ngủ màn, đặc biệt ban ngày. Không phối hợp với chính quyền và ngành Y tế. Những hành vi này không chỉ làm giảm hiệu quả phòng chống mà còn có thể gây hại cho sức khỏe và môi trường.

Để kiểm soát côn trùng hiệu quả, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp: Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, không để nước đọng trong các vật dụng, thay nước bình hoa thường xuyên, thả cá diệt bọ gậy. Giữ môi trường sống sạch sẽ, thu gom rác thải đúng quy định, vệ sinh nhà cửa, khu vực xung quanh, khơi thông cống rãnh. Bảo vệ cá nhân bằng cách ngủ màn kể cả ban ngày, sử dụng các biện pháp xua đuổi côn trùng, mặc quần áo dài khi đến khu vực có nguy cơ. Chủ động phối hợp với ngành Y tế tham gia chiến dịch vệ sinh môi trường, hợp tác khi phun hóa chất diệt côn trùng và báo ngay cho cơ sở y tế khi có dấu hiệu dịch bệnh.

Côn trùng tuy nhỏ bé nhưng hậu quả mà chúng gây ra là không hề nhỏ. Phòng, chống côn trùng truyền bệnh là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn thể người dân.

Với vai trò nòng cốt của CDC Quảng Ninh cùng sự chung tay của cộng đồng, công tác kiểm soát côn trùng trên địa bàn tỉnh đang từng bước đạt hiệu quả tích cực, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân và phát triển kinh tế – xã hội bền vững.

Mỗi người dân hãy là một “chiến sĩ phòng dịch” – bắt đầu từ những hành động nhỏ nhất trong chính ngôi nhà của mình.

Mạnh Hùng, Ngọc Phượng – CDC QN