Béo phì: Hệ quả của lối sống hiện đại

Phóng viên: Thưa bác sĩ, béo phì đang trở thành một vấn đề sức khỏe toàn cầu. Bác sĩ có thể cho biết thực trạng cũng như những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là gì?

Bác sĩ Vũ Bảo Tú:

Hiện nay, béo phì đang ngày càng phổ biến ở mọi lứa tuổi. Theo số liệu từ Điều tra yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021, có khoảng 2,1% người dân Việt Nam đang mắc béo phì. Béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên đang gia tăng nhanh chóng do thay đổi chế độ ăn uống, môi trường sống, giảm hoạt động thể lực. Đây là tình trạng tích lũy mỡ thừa bất thường gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, được đánh giá thông qua chỉ số khối cơ thể BMI ở người lớn hoặc chỉ số khối cơ thể theo tuổi BAZ ở trẻ dưới 19 tuổi.

Có 4 nhóm nguyên nhân chính dẫn đến béo phì mà chúng ta cần lưu ý:

Dinh dưỡng không hợp lý: Ăn quá nhu cầu năng lượng, lạm dụng thực phẩm nhiều dầu mỡ, bột đường và nước ngọt có gas.

Lối sống: Tĩnh tại, thiếu vận động thể lực, sử dụng đồ uống có cồn,…

Di truyền: Yếu tố này đóng vai trò quan trọng, với 69% người béo phì có cha hoặc mẹ bị béo phì.

Bệnh lý và thuốc: Các vấn đề nội tiết (suy tuyến giáp, cường tuyến thượng thận) hoặc lạm dụng thuốc Corticoid, thuốc an thần kéo dài.

Phóng viên: Vậy đối với những người đang đối mặt với tình trạng béo phì, một chế độ ăn uống như thế nào được coi là khoa học, thưa bác sĩ?

Bác sĩ Vũ Bảo Tú: Nguyên tắc cốt lõi là giảm tổng năng lượng nạp vào. Tuy nhiên, giảm không có nghĩa là nhịn ăn cực đoan. Người bệnh cần lưu ý:

Hạn chế chất béo bão hòa, đường hấp thụ nhanh và nên dừng lại ở 3 bữa chính mỗi ngày.

Sử dụng nhiều rau, củ, trái cây ít ngọt để bổ sung chất xơ và các vitamin, giúp tạo cảm giác no lâu.

Thay thế tinh bột trắng bằng gạo lứt, bổ sung đạm lành mạnh từ ức gà, các loại đậu.

Uống đủ nước lọc, hạn chế sử dụng nước ngọt có gas và đồ uống có cồn.

Phóng viên: Bên cạnh ăn uống, việc tập luyện cần được thực hiện ra sao để thực sự đốt cháy năng lượng hiệu quả?

Bác sĩ Vũ Bảo Tú: Vận động cần duy trì tối thiểu 30 phút/ngày và 5 ngày/tuần. Các môn thể thao nhịp nhàng như chạy bộ, bơi lội, đạp xe là lựa chọn tối ưu.

Điểm mấu chốt là phải đạt được cường độ tập luyện làm nhịp tim tăng từ 50-70% nhịp tối đa theo lứa tuổi. Bạn có thể tự tính theo công thức: Nhịp tim tối đa = 220 – số tuổi. Ví dụ: Một người 30 tuổi cần tập luyện sao cho nhịp tim đạt mức 95 – 130 nhịp/phút mới thực sự mang lại hiệu quả giảm cân.

Ưu tiên loại hình vận động phù hợp với sức khỏe, tuổi tác, sở thích và điều kiện sống. Nếu có biến chứng ở mắt, tim, thận, bàn chân, nên hỏi ý kiến bác sĩ về loại hình luyện tập thích hợp.

Phóng viên: Hiện nay nhiều người chọn cách nhịn ăn để giảm cân thần tốc. Bác sĩ có lời khuyên gì về phương pháp này?

Bác sĩ Vũ Bảo Tú: Đây là phương pháp cực kỳ không an toàn. Việc nhịn tinh bột khiến não bộ thiếu nguyên liệu hoạt động, dẫn đến suy giảm trí nhớ, mất tập trung. Về lâu dài, nhịn ăn sẽ khiến cơ thể sẽ đối mặt với những tình trạng bệnh lý nguy hiểm như viêm loét dạ dày, hạ đường huyết, rối loạn giấc ngủ và giảm sức mạnh cơ bắp,… Giảm tổng lượng năng lượng (calo) ăn vào nên là yếu tố chính, bằng cách hạn chế số bữa ăn trong ngày (3 bữa là đủ), hạn chế ăn loại glucid hấp thu nhanh và các chất béo bão hoà.

Để giảm cân khoa học, chúng ta nên giảm cân từ từ, phối hợp can thiệp dinh dưỡng với tập luyện thể lực, thay đổi hành vi, hỗ trợ tâm lý. Mục tiêu an toàn là giảm 2-3kg/tháng (hoặc không vượt quá 15% trọng lượng cơ thể trong vòng 6 tháng).

Phóng viên: Xin cảm ơn bác sĩ về những chia sẻ hữu ích này!

Hải Ninh – CDC