Bệnh sán – hiểm họa từ những thói quen ăn uống tưởng chừng vô hại

Tại Quảng Ninh, điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển thủy sản, cùng với thói quen sử dụng các món ăn như gỏi cá, hải sản tái, cua, tôm chưa nấu chín vẫn tồn tại ở một bộ phận người dân, đã tạo điều kiện cho các loại ký sinh trùng lưu hành trong cộng đồng. Bên cạnh đó, việc tiêu thụ rau sống chưa được xử lý sạch, sử dụng nguồn nước chưa đảm bảo, hay thói quen vệ sinh cá nhân chưa tốt cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ nhiễm sán.

Ăn gỏi cá nguy cơ cao nhiễm sán

Cơ chế gây bệnh và con đường xâm nhập phức tạp của ký sinh trùng

Điểm đặc biệt của các loại sán là vòng đời phát triển phức tạp, thường phải trải qua nhiều vật chủ trung gian như ốc, cá, cua, tôm trước khi xâm nhập vào cơ thể người. Khi con người ăn phải thực phẩm có chứa ấu trùng chưa được nấu chín, các ấu trùng này sẽ đi qua dạ dày, xuống ruột và bắt đầu hành trình di chuyển trong cơ thể.

Một số loài như sán lá gan nhỏ sẽ theo đường mật lên gan, ký sinh trong hệ thống đường mật, gây viêm, xơ hóa và lâu dài có thể dẫn đến ung thư đường mật. Sán dây lại bám vào thành ruột, hấp thụ chất dinh dưỡng, khiến cơ thể suy nhược, thiếu chất. Nguy hiểm hơn, một số ấu trùng sán có thể đi vào máu, di chuyển đến não, mắt hoặc các cơ quan khác, gây nên những biến chứng nghiêm trọng và khó điều trị.

Chính cơ chế xâm nhập và ký sinh “âm thầm nhưng bền bỉ” này khiến bệnh sán trở thành một gánh nặng y tế đáng lo ngại, đặc biệt ở những khu vực còn tồn tại các tập quán ăn uống chưa an toàn.

Biểu hiện lâm sàng không điển hình và nguy cơ biến chứng kéo dài

Một trong những thách thức lớn trong phòng chống bệnh sán là các biểu hiện lâm sàng thường không rõ ràng. Người nhiễm có thể chỉ cảm thấy mệt mỏi, ăn uống kém, rối loạn tiêu hóa nhẹ hoặc đau bụng âm ỉ kéo dài. Một số trường hợp xuất hiện tình trạng dị ứng, nổi mề đay, ngứa da dai dẳng do phản ứng của cơ thể với ký sinh trùng.

Một số trường hợp xuất hiện tình trạng dị ứng, nổi mề đay, ngứa da dai dẳng do phản ứng của cơ thể với ký sinh trùng.

Do triệu chứng nghèo nàn và dễ nhầm lẫn, nhiều người không đi khám hoặc tự điều trị, dẫn đến bệnh kéo dài trong nhiều năm. Khi phát hiện, tổn thương đã trở nên nghiêm trọng với các biến chứng như viêm đường mật, tắc mật, xơ gan, áp xe gan hoặc tổn thương đa cơ quan. Những biến chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn làm tăng gánh nặng chi phí điều trị và giảm chất lượng cuộc sống.

Tăng cường giám sát, can thiệp và truyền thông – vai trò của CDC Quảng Ninh

Trước thực trạng bệnh ký sinh trùng vẫn còn lưu hành, CDC Quảng Ninh đã xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác y tế dự phòng. Đơn vị đã triển khai đồng bộ các hoạt động từ giám sát dịch tễ, xét nghiệm phát hiện sớm đến can thiệp cộng đồng.

Xét nghiệm phân phát hiện sán tại CDC Quảng Ninh

Công tác điều tra, đánh giá tỷ lệ nhiễm sán tại các khu vực nguy cơ cao được thực hiện thường xuyên, giúp ngành Y tế có cơ sở xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp. Các chương trình tẩy giun, sán định kỳ được triển khai rộng rãi, đặc biệt tại vùng nông thôn, ven biển. Song song với đó, hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe được đẩy mạnh, tập trung vào thay đổi hành vi, yếu tố then chốt để phòng bệnh bền vững.

Ngoài ra, CDC Quảng Ninh còn tăng cường hướng dẫn chuyên môn cho tuyến y tế cơ sở, giúp nâng cao năng lực phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh ký sinh trùng ngay từ tuyến đầu, hạn chế biến chứng và lây lan trong cộng đồng.

Phòng bệnh sán thay đổi hành vi là yếu tố quyết định

Thực tế cho thấy, bệnh sán hoàn toàn có thể phòng tránh nếu mỗi người thay đổi thói quen sinh hoạt. Việc ăn chín, uống sôi không chỉ là khuyến cáo chung mà là nguyên tắc bắt buộc để ngăn chặn ký sinh trùng xâm nhập vào cơ thể. Các món ăn sống, tái, đặc biệt từ cá nước ngọt, cua, tôm cần được loại bỏ khỏi thực đơn nếu không đảm bảo an toàn.

Rau sống cần được rửa sạch kỹ lưỡng, tốt nhất nên ngâm với dung dịch sát khuẩn phù hợp trước khi sử dụng. Bên cạnh đó, vệ sinh cá nhân đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt là thói quen rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

Người dân cũng cần chủ động tẩy giun, sán định kỳ theo hướng dẫn của ngành Y tế và đi khám khi có các dấu hiệu nghi ngờ. Việc phát hiện sớm không chỉ giúp điều trị hiệu quả mà còn hạn chế nguồn lây trong cộng đồng.

Chung tay kiểm soát bệnh ký sinh trùng vì một cộng đồng khỏe mạnh

Bệnh sán không phải là vấn đề của riêng cá nhân mà là vấn đề sức khỏe cộng đồng, liên quan trực tiếp đến môi trường sống, thói quen sinh hoạt và nhận thức của người dân. Việc kiểm soát bệnh đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành Y tế và toàn xã hội.

Với những nỗ lực của CDC Quảng Ninh cùng sự thay đổi tích cực trong nhận thức của người dân, công tác phòng chống bệnh ký sinh trùng tại Quảng Ninh đang từng bước đạt được những kết quả quan trọng.

Bảo vệ sức khỏe không bắt đầu từ những điều lớn lao, mà từ chính những thói quen hằng ngày. Ăn chín, uống sôi – giữ vệ sinh – khám định kỳ chính là “lá chắn” hiệu quả nhất giúp mỗi người chủ động phòng tránh bệnh sán và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Mạnh Hùng, Ngọc Phượng – CDC QN