Bệnh não mô cầu và những điều cần biết

PV: Thưa bác sĩ Nguyễn Thị Thủy Hương, điều gì khiến bệnh do não mô cầu trở thành mối lo ngại, đặc biệt khi xuất hiện các trường hợp mắc bệnh trong trường học?

BS: Bệnh do não mô cầu là bệnh rất nguy hiểm do vi khuẩn não mô cầu gây ra. Bệnh là mối lo ngại lớn, đặc biệt khi xuất hiện ca bệnh ở trong trường học do bệnh có diễn tiến cực kỳ nhanh: ban đầu có thể chỉ có sốt từ sốt nhẹ, đau sau đó chuyển sang viêm màng não mủ hoặc nhiễm trùng huyết chỉ trong vài giờ. Bệnh có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề (như cụt chi, điếc).

Nguy cơ bùng phát dịch cũng rất là lớn, đặc biệt là trong môi trường trường học do là tiếp xúc gần, đông đúc. Vi khuẩn âm thầm lây lan mạnh mẽ qua giọt bắn hô hấp từ những “người lành mang trùng” là những người mang vi khuẩn nhưng hoàn toàn không có triệu chứng.

Bệnh cũng khó phát hiện sớm do triệu chứng ban đầu như sốt, đau họng rất dễ nhầm lẫn với cảm cúm thông thường, dẫn đến tâm lý chủ quan và làm chậm trễ “thời gian vàng” để cấp cứu học sinh.

PV: Có thông tin cho rằng vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại trong cơ thể người khỏe mạnh mà không gây bệnh. Điều này có đúng không và nguy cơ lây nhiễm như thế nào, thưa bác sĩ?

BS: Vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại trong cơ thể người khỏe mạnh mà không gây bệnh, đó là người lành mang trùng, có nghĩa là một người hoàn toàn khỏe mạnh bình thường, không có bất kì một triệu chứng bệnh nào nhưng lại mang vi khuẩn não mô cầu trong vùng hầu họng. Và đây chính là nguồn lây âm thầm và nguy hiểm. Họ có thể lây bệnh cho người khác khi vô tình phát tán vi khuẩn ra môi trường xung quanh khi nói chuyện, ho, hắt hơi thông qua các giọt bắn đường hô hấp.

PV: Một trong những vấn đề khiến phụ huynh lo lắng là triệu chứng ban đầu của bệnh rất giống cảm cúm. Vậy đâu là những nhầm lẫn nguy hiểm nhất trong nhận biết bệnh não mô cầu?

BS: Do triệu chứng ban đầu tương đối giống với cảm cúm thông thường như sốt, đau đầu, mệt mỏi, làm cho phụ huynh chủ quan nghĩ rằng trẻ chỉ cảm cúm thông thường nhưng trên thực tế, một số trường hợp mắc não mô cầu có thể chuyển biến nặng rất nhanh, xuất hiện tay chân lạnh, da tái, thở nhanh, lừ đừ hoặc rối loạn ý thức.Do đó cần cảnh giác với các dấu hiệu như là trẻ sốt cao nhưng kém đáp úng với thuốc hạ sốt, mệt lả, suy sụp thể trạng nhanh, đau dầu dữ dội, nôn vọt, nôn không liên quan đến bữa ăn, sợ ánh sáng hoặc có dấu hiệu cổ cứng. đặc biệt là các nốt ban hoại tử hay gọi là tử ban màu tím thẫm, bầm đen là những triệu chỉ điểm cho bệnh não mô cầu.

PV: Vậy những dấu hiệu nào cho thấy trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay, thưa bác sĩ?

BS: Bệnh não mô cầu rất nguy hiểm đặc biệt bệnh diễn biến rất nhanh và có thể gây tử vong hoặc để lại những di chứng nặng nề. Phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác khi trẻ có biểu hiện sốt kèm đau đầu dữ dội, nôn nhiều, cứng gáy, sợ ánh sáng, lừ đừ, lú lẫn, khó đánh thức, co giật hoặc thay đổi ý thức. Ngoài ra, các dấu hiệu như tay chân lạnh, da tái, thở nhanh, mệt lả bất thường hoặc có tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng cũng có thể cảnh báo nhiễm khuẩn huyết nặng.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, các biểu hiện có thể không điển hình, chẳng hạn bỏ bú, quấy khóc bất thường, giảm vận động, ngủ li bì hoặc khó đánh thức.

Tóm lại nếu trẻ xuất hiện sốt cao khó hạ sốt, đau đầu dữ dội, nôn vọt, li bì, lơ mơ, cứng gáy cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, tuyệt đối không được chờ đợi xuất hiện thêm các triệu chứng khác.

PV: Khi trường học ghi nhận một trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, phụ huynh và nhà trường cần xử trí như thế nào để hạn chế nguy cơ lây lan?

BS: Khi trường học ghi nhận trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, nhà trường và phụ huynh cần phải phối hợp chặt chẽ với cơ quan y tế địa phương để xử lý nhanh chóng, kịp thời, hạn chế lây lan.

Đối với nhà trường: khi phát hiện trường hợp nghi mắc bệnh do não mô cầu cần tạm thời cách ly trưởng hợp nghi ngờ và báo ngay cho cơ quan y tế để được hướng dẫn khử khuẩn, rà soát, lập danh sách toàn bộ các trường hợp tiếp xúc gần với trường hợp nghi mắc tại nhà trường để tiếp tục theo dõi đồng thời rà soát tình trạng sức khỏe của học sinh toàn trường để phát hiện sớm các trường hợp nghi mắc khác.

Đối với phụ huynh: cần theo dõi sức khỏe của con em mình, thực hiện nghiêm túc các hướng dẫn phòng bệnh của cán bộ y tế, nếu có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh cần đưa đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn.

Tất cả các trường hợp tiếp xúc gần sẽ được cán bộ y tế hướng dẫn uống kháng sinh dự phòng sớm để đảm bảo phòng bệnh.

Trẻ bị viêm màng não do não mô cầu

PV: Hiện nay đã có vắc xin phòng bệnh não mô cầu. Bác sĩ có thể cho biết những lưu ý quan trọng để phụ huynh lựa chọn vắc xin phù hợp?

BS: Tiêm vắc xin là một biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả.

Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm gây bệnh khác nhau, các nhóm lại không có miễn dịch chéo, hiện nay chưa có một loại vắc-xin đơn lẻ nào phòng được tất cả các nhóm. Tại Việt Nam đang có 3 loại vắc xin phòng bệnh não mô cầu, loại thì chỉ phòng được nhóm B, loại phòng được 2 nhóm B và C, loại thì phòng được 4 nhóm A, C, Y, W. Nếu đã tiêm 1 loại vắc xin phòng bệnh não mô cầu thì cũng chưa đủ để bảo vệ trước các nhóm khác mà vắc xin đó chưa có. Chính vì thế cần phải tiêm phối hợp các loại vắc xin để đảm bảo phòng được đầy đủ các nhóm huyết thanh đã có vắc xin. Tùy theo tiền sử tiêm chủng của trẻ, hãy đưa trẻ đến các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn loại vắc xin phù hợp.

PV: Trước tình hình diễn biến của bệnh não mô cầu, bác sĩ Nguyễn Thị Thủy Hương có khuyến cáo gì đối với người dân Quảng Ninh trong thời điểm hiện nay?

BS: Ở thời điểm hiện tại, điều quan trọng nhất là người dân cần có kiến thức đúng về bệnh, không hoang mang trước các thông tin về ca mắc nhưng tuyệt đối không chủ quan với những dấu hiệu bất thường.

Các gia đình có trẻ nhỏ, học sinh, sinh viên cần chú ý theo dõi sức khỏe, duy trì vệ sinh cá nhân, thực hiện vệ sinh hô hấp, tránh dùng chung các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với nước bọt và chủ động tìm hiểu về tiêm chủng phòng bệnh.

Khi trẻ có sốt kèm các biểu hiện nguy hiểm như đau đầu dữ dội, li bì, lú lẫn, cứng gáy, tay chân lạnh, thở nhanh hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng, cần đưa đến cơ sở y tế ngay.

Chủ động nhận biết sớm, xử trí kịp thời và tiêm chủng phù hợp là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe, tính mạng của bản thân, gia đình và cộng đồng.

PV: Xin cảm ơn bác sĩ Nguyễn Thị Thủy Hương đã chia sẻ những thông tin hữu ích!