HIV đồng nhiễm viêm gan B, C: Phát hiện sớm để điều trị hiệu quả

Tuy nhiên, bên cạnh HIV, các bệnh đồng nhiễm vẫn là thách thức lớn đối với công tác điều trị và chăm sóc người bệnh. Trong đó, viêm gan B (HBV) và viêm gan C (HCV) là hai bệnh đồng nhiễm thường gặp nhất. Đồng nhiễm HIV với viêm gan B hoặc viêm gan C không chỉ làm tăng gánh nặng bệnh tật mà còn khiến quá trình điều trị trở nên phức tạp hơn, làm tăng nguy cơ xơ gan, suy gan, ung thư gan và tử vong nếu không được phát hiện, theo dõi và điều trị kịp thời.

Nguy cơ đồng nhiễm cao do có chung đường lây truyền

HIV, viêm gan B và viêm gan C đều là những bệnh truyền nhiễm có chung các đường lây truyền chính gồm: lây qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và từ mẹ sang con trong quá trình mang thai, sinh con.

Chính vì có chung đường lây nên những người có nguy cơ nhiễm HIV cũng có nguy cơ mắc viêm gan B hoặc viêm gan C. Đặc biệt, nhóm người từng sử dụng chung bơm kim tiêm, người có nhiều bạn tình, người mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc từng truyền máu trong giai đoạn chưa sàng lọc đầy đủ có nguy cơ đồng nhiễm cao hơn.

Trong thực tế, nhiều trường hợp người bệnh chỉ phát hiện mắc viêm gan B hoặc viêm gan C khi đến khám, xét nghiệm trong quá trình điều trị HIV. Ngược lại, cũng có không ít người đang điều trị viêm gan mới được phát hiện nhiễm HIV thông qua các chương trình sàng lọc.

 Vì có chung đường lây nên những người có nguy cơ nhiễm HIV cũng có nguy cơ mắc viêm gan B hoặc viêm gan C.

Viêm gan B, C thường diễn biến âm thầm

Một trong những khó khăn lớn nhất trong công tác phát hiện viêm gan vi-rút là bệnh thường không có triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm.

Người bệnh vẫn có thể sinh hoạt, lao động bình thường mặc dù vi-rút đang âm thầm gây tổn thương tế bào gan. Khi xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi kéo dài, chán ăn, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, đau tức vùng hạ sườn phải hoặc bụng chướng do cổ trướng thì gan thường đã bị tổn thương ở mức độ đáng kể.

Đối với người nhiễm HIV, hệ miễn dịch suy giảm khiến cơ thể khó kiểm soát sự phát triển của vi-rút viêm gan. Điều này làm bệnh tiến triển nhanh hơn, nguy cơ xơ gan và ung thư gan cao hơn so với người chỉ mắc viêm gan đơn thuần.

Ngoài ra, khi gan đã bị tổn thương, việc sử dụng thuốc điều trị HIV và các thuốc điều trị bệnh khác cũng cần được theo dõi chặt chẽ để bảo đảm hiệu quả điều trị và hạn chế các tác dụng không mong muốn.

Phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế thế giới (WHO), người được chẩn đoán nhiễm HIV cần được xét nghiệm sàng lọc viêm gan B và viêm gan C ngay từ khi bắt đầu tham gia điều trị.

Việc sàng lọc giúp xác định người bệnh có đồng nhiễm hay không, đánh giá mức độ tổn thương gan, từ đó bác sĩ sẽ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp, theo dõi chức năng gan định kỳ và có kế hoạch điều trị viêm gan khi có chỉ định.

Trao đổi về vấn đề này, BS. Vũ Tuấn Trường, Khoa Phòng, chống HIV/AIDS, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh cho biết:

“HIV, viêm gan B và viêm gan C có chung nhiều đường lây truyền nên nguy cơ đồng nhiễm khá cao. Người bệnh có thể nhiễm viêm gan từ trước nhưng chưa được phát hiện hoặc mắc đồng thời với HIV. Nếu không được xét nghiệm sàng lọc, việc đồng nhiễm có thể bị bỏ sót trong thời gian dài, khiến gan tiếp tục bị tổn thương và làm tăng nguy cơ xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan.”

Theo bác sĩ, hiện nay việc xét nghiệm sàng lọc viêm gan B và viêm gan C đã được lồng ghép trong quá trình quản lý người nhiễm HIV tại các cơ sở điều trị. Đây là bước quan trọng nhằm giúp bác sĩ đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe của người bệnh trước khi xây dựng kế hoạch điều trị lâu dài.

Bác sĩ Vũ Tuấn Trường (bên phải), Khoa Phòng, chống HIV/AIDS, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Ninh giám sát công tác quản lý người bệnh nhiễm HIV tại Bệnh viện đa khoa khu vực Móng Cái (cơ sở 1)

Điều trị đồng nhiễm cần sự phối hợp chặt chẽ

Hiện nay, việc điều trị HIV đã đạt được nhiều tiến bộ. Các phác đồ ARV được lựa chọn phù hợp không chỉ giúp kiểm soát tải lượng HIV mà còn có thể bao gồm các thuốc có tác dụng đối với viêm gan B khi người bệnh đồng nhiễm. Đối với viêm gan C, người bệnh sẽ được bác sĩ đánh giá và chỉ định điều trị bằng thuốc kháng vi-rút đặc hiệu khi đủ điều kiện.

Việc điều trị đồng nhiễm cần được cá thể hóa trên từng người bệnh, dựa trên tình trạng miễn dịch, chức năng gan, tải lượng vi-rút và các bệnh lý đi kèm.

Trong suốt quá trình điều trị, người bệnh cần được theo dõi định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị, kiểm tra chức năng gan và phát hiện sớm các bất thường nếu có.

Theo BS. Vũ Tuấn Trường:

“Điều quan trọng nhất là người bệnh không nên quá lo lắng khi được chẩn đoán đồng nhiễm HIV với viêm gan B hoặc C. Hiện nay, y học đã có nhiều tiến bộ trong điều trị cả HIV và viêm gan. Nếu người bệnh được phát hiện sớm, tuân thủ điều trị ARV, tái khám đúng hẹn và thực hiện đầy đủ các xét nghiệm theo dõi thì hoàn toàn có thể kiểm soát tốt bệnh, hạn chế tối đa các biến chứng về gan và nâng cao chất lượng cuộc sống.”

Bác sĩ cũng nhấn mạnh rằng người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc, đổi thuốc hoặc sử dụng các loại thuốc nam, thuốc đông y, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc để điều trị bệnh gan khi chưa có chỉ định của bác sĩ, bởi nhiều sản phẩm có thể gây độc cho gan hoặc tương tác với thuốc ARV.

Chủ động bảo vệ lá gan của mình

Bên cạnh việc tuân thủ điều trị, người bệnh cần xây dựng lối sống lành mạnh để bảo vệ chức năng gan.

Các chuyên gia khuyến cáo người nhiễm HIV nên hạn chế tối đa rượu, bia và các chất kích thích vì đây là những yếu tố làm tăng tốc độ tổn thương gan. Đồng thời, cần duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ, tập luyện thể dục thường xuyên và giữ cân nặng phù hợp.

Đối với người chưa mắc viêm gan B, việc tiêm vắc xin phòng bệnh là biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ đồng nhiễm. Bên cạnh đó, cần thực hiện quan hệ tình dục an toàn, không dùng chung bơm kim tiêm và các vật dụng cá nhân có thể dính máu như dao cạo râu, bấm móng tay hoặc bàn chải đánh răng.

Người bệnh cũng cần tái khám đúng lịch hẹn để được theo dõi tải lượng HIV, chức năng gan và các chỉ số sức khỏe khác theo hướng dẫn của bác sĩ.

Cán bộ y tế hướng dẫn bệnh nhân sử dụng thuốc ARV trong điều trị HIV

Nâng cao nhận thức để giảm gánh nặng bệnh tật

Những năm qua, ngành Y tế đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm mở rộng xét nghiệm HIV, viêm gan B và viêm gan C; tăng cường quản lý điều trị; nâng cao chất lượng chăm sóc người bệnh và đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu đúng về các bệnh lây truyền qua đường máu.

Việc phát hiện sớm, điều trị kịp thời không chỉ giúp người bệnh giảm nguy cơ biến chứng mà còn góp phần hạn chế lây truyền HIV và viêm gan trong cộng đồng, hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS và kiểm soát hiệu quả bệnh viêm gan vi-rút trong những năm tới.

Mỗi người dân hãy chủ động xét nghiệm HIV, viêm gan B và viêm gan C khi có yếu tố nguy cơ hoặc theo khuyến cáo của cơ sở y tế. Đối với người đã được chẩn đoán nhiễm HIV, việc tuân thủ điều trị, khám định kỳ và thực hiện đầy đủ các xét nghiệm theo dõi là chìa khóa để kiểm soát tốt bệnh, bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.

Hoàng Yến – CDC Quảng Ninh