Điều tra dịch tễ học bệnh Sán lá gan nhỏ tại các xã miền núi Quảng Ninh: Nền tảng khoa học cho công tác dự phòng

Hoạt động này nằm trong khuôn khổ nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh giai đoạn 2025–2027, hướng tới mục tiêu đánh giá toàn diện tình hình lưu hành bệnh, xác định các yếu tố nguy cơ chính trong cộng đồng, đồng thời lượng hóa hiệu quả của các biện pháp can thiệp đã được triển khai trong những năm qua. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để ngành Y tế Quảng Ninh xây dựng các giải pháp phòng, chống bệnh phù hợp, hiệu quả và bền vững hơn trong thời gian tới.

Tham gia đoàn công tác là lãnh đạo CDC Quảng Ninh, các chuyên gia đầu ngành của Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Trung ương cùng đội ngũ cán bộ chuyên môn có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực ký sinh trùng học. Với cách tiếp cận đa chiều, đợt điều tra không chỉ tập trung vào việc phát hiện ca bệnh mà còn làm rõ mối liên quan giữa môi trường sống, thói quen sinh hoạt, tập quán ăn uống và nguy cơ lây nhiễm Sán lá gan nhỏ trong cộng đồng dân cư.

Trong quá trình triển khai, người dân trong độ tuổi từ 6 đến 65 tại hai địa phương được lấy mẫu phân và mẫu máu để xét nghiệm bằng các kỹ thuật chuyên sâu, gồm phương pháp Kato-Katz, xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể kháng Sán lá gan nhỏ, xét nghiệm bạch cầu ái toan… Đây là những kỹ thuật có độ tin cậy cao, giúp phát hiện sớm và chính xác tình trạng nhiễm bệnh, kể cả các trường hợp nhiễm nhẹ hoặc chưa có biểu hiện lâm sàng rõ ràng.

Thu thập mẫu trên người

Song song với các xét nghiệm cận lâm sàng, khoảng 500 người dân được phỏng vấn theo bộ câu hỏi KAP nhằm đánh giá mức độ hiểu biết, thái độ và thực hành của người dân trong phòng, chống bệnh. Thông qua nội dung phỏng vấn, nhóm nghiên cứu có điều kiện nhận diện những khoảng trống trong nhận thức cộng đồng, từ đó đề xuất các giải pháp truyền thông, giáo dục sức khỏe sát với thực tiễn địa phương.

Người dân được phỏng vấn theo bộ câu hỏi KAP nhằm đánh giá mức độ hiểu biết, thái độ và thực hành của người dân trong phòng, chống bệnh Sán lá gan nhỏ

Không dừng lại ở điều tra trên người, nhóm nghiên cứu còn tiến hành thu thập mẫu vật chủ trung gian và động vật liên quan đến chu trình lây truyền bệnh, gồm 1.000 mẫu ốc nước ngọt và nước lợ, 150 mẫu cá và 120 mẫu phân chó, mèo. Việc khảo sát đồng thời trên nhiều mắt xích của vòng đời Sán lá gan nhỏ giúp xây dựng bức tranh dịch tễ học đầy đủ, toàn diện, phản ánh đúng mối nguy cơ lây nhiễm từ môi trường tự nhiên sang con người.

Thu thập mẫu trên vật chủ trung gian 

Thu thập mẫu trên vật chủ trung gian 

Thu thập mẫu trên vật chủ trung gian 

Đáng chú ý, đợt điều tra không chỉ mang ý nghĩa nghiên cứu mà còn gắn chặt với hoạt động chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân. Các trường hợp phát hiện nhiễm giun truyền qua đất và Sán lá gan nhỏ đã được cấp thuốc điều trị miễn phí theo đúng phác đồ chuyên môn. Những trường hợp nhiễm các loại ký sinh trùng khác được tư vấn, hướng dẫn điều trị kịp thời theo quy định của Bộ Y tế, góp phần hạn chế biến chứng và nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Đoàn nghiên cứu có nhiều hoạt động hỗ trợ người dân tham gia nghiên cứu, điều tra

Bên cạnh đó, đoàn công tác cũng lồng ghép các hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe trực tiếp tại thôn, bản, nhấn mạnh các biện pháp phòng bệnh thiết thực như thay đổi thói quen ăn uống không an toàn, không ăn cá sống, cá tái; sử dụng nguồn nước hợp vệ sinh; giữ gìn vệ sinh môi trường và quản lý tốt vật nuôi trong gia đình. Cách làm “vừa nghiên cứu, vừa can thiệp” này góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống bệnh ngay từ cơ sở.

Với quy mô triển khai bài bản, phương pháp nghiên cứu khoa học và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị chuyên môn tuyến Trung ương và địa phương, đợt điều tra dịch tễ học bệnh Sán lá gan nhỏ tại xã Kỳ Thượng và xã Ba Chẽ được kỳ vọng sẽ cung cấp nguồn dữ liệu tin cậy, làm nền tảng cho công tác y tế dự phòng của tỉnh Quảng Ninh. Qua đó, từng bước giảm thiểu gánh nặng bệnh tật do Sán lá gan nhỏ gây ra, góp phần bảo vệ và nâng cao sức khỏe cộng đồng, nhất là tại các khu vực có nguy cơ cao.