Chuẩn hóa dữ liệu HIV/AIDS – Nền tảng nâng cao hiệu quả quản lý, chăm sóc và điều trị người nhiễm HIV

Năm 2026, thực hiện Kế hoạch số 1248/KH-BYT ngày 06/7/2026 của Bộ Y tế về triển khai Chiến dịch 90 ngày làm sạch, làm giàu, chuẩn hóa dữ liệu của 12 cơ sở dữ liệu chuyên ngành y tế và kế hoạch của Cục Phòng bệnh về triển khai Chiến dịch đối với cơ sở dữ liệu lĩnh vực HIV/AIDS, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) thành phố Quảng Ninh đã triển khai đồng bộ nhiều hoạt động rà soát, đối chiếu và chuẩn hóa dữ liệu tại các cơ sở điều trị HIV/AIDS, bệnh viện và Trạm Y tế. Dữ liệu được rà soát giữa HIV-INFO, HMED và các nguồn hồ sơ liên quan nhằm bảo đảm yêu cầu đúng, đủ, sạch, sống và bảo mật.

Không chỉ là một chiến dịch làm sạch dữ liệu trong thời gian nhất định, quá trình này còn góp phần từng bước hình thành phương thức quản lý HIV/AIDS dựa trên dữ liệu chính xác, cập nhật và có khả năng hỗ trợ tốt hơn cho công tác chuyên môn.

Đoàn công tác Cục Phòng bệnh hỗ trợ Quảng Ninh trong công tác làm sạch, làm giàu, chuẩn hóa dữ liệu  HIV/AIDS (tháng 08/2026)

Khi mỗi dữ liệu gắn với một người bệnh

Đặc thù của công tác phòng, chống HIV/AIDS là người nhiễm HIV cần được quản lý và điều trị lâu dài. Trong quá trình đó, người bệnh có thể thay đổi nơi cư trú, chuyển cơ sở điều trị, thay đổi thông tin hành chính, chuyển đi địa phương khác, tạm dừng hoặc quay trở lại điều trị. Đồng thời, các trường hợp tử vong, mất dấu và những thay đổi về tình trạng điều trị cũng cần được cập nhật kịp thời.

Nếu những biến động này không được cập nhật đầy đủ, thông tin giữa các hệ thống có thể xuất hiện chênh lệch. Một trường hợp đã chuyển đi nhưng vẫn được ghi nhận tại địa phương cũ; thông tin cư trú đã thay đổi nhưng chưa được cập nhật; tình trạng điều trị trên phần mềm chưa phản ánh đúng thực tế; hoặc cùng một người nhưng thông tin giữa các nguồn dữ liệu chưa thống nhất. Những vấn đề tưởng như chỉ liên quan đến dữ liệu lại có thể ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý người nhiễm HIV tại cộng đồng và cơ sở điều trị.

Chia sẻ về vấn đề này, BSCKI Lưu Thanh Hải, Trưởng khoa Phòng, chống HIV/AIDS, CDC thành phố Quảng Ninh cho biết: “Mỗi hồ sơ trên hệ thống đều gắn với một người bệnh cụ thể. Vì vậy, dữ liệu HIV/AIDS không chỉ phục vụ thống kê, báo cáo mà còn là cơ sở để chúng tôi quản lý, theo dõi quá trình chăm sóc và điều trị người nhiễm HIV. Khi thông tin định danh, nơi cư trú hay tình trạng điều trị được cập nhật chính xác, thống nhất, cán bộ y tế sẽ thuận lợi hơn trong việc xác định người bệnh đang được quản lý ở đâu, tình trạng điều trị như thế nào và trường hợp nào cần tiếp tục xác minh, kết nối với dịch vụ.”

Vì vậy, “làm sạch dữ liệu” không đơn thuần là sửa thông tin trên phần mềm. Quá trình này phải gắn với từng người bệnh, dựa trên nguồn hồ sơ có căn cứ và được kiểm tra, đối chiếu giữa nhiều nguồn thông tin.

Trong quá trình triển khai, các đơn vị đã đối chiếu HMED với hồ sơ bệnh án, HIS, sổ khám, cấp thuốc, bảo hiểm y tế, xét nghiệm và báo cáo; đồng thời rà soát thông tin định danh, tình trạng điều trị, phác đồ, tải lượng HIV, CD4, tư vấn, xét nghiệm và chuyển gửi điều trị.

Bác sĩ CKI Lưu Thanh Hải, trưởng khoa phòng, chống HIV/AIDS (CDC Quảng Ninh) hướng dẫn, giám sát công tác làm sạch, làm giàu, chuẩn hóa dữ liệu HIV/AIDS tại Bệnh viện ĐK Cẩm Phả

Những con số cho thấy sự thay đổi về chất lượng dữ liệu

Kết quả của Chiến dịch 90 ngày cho thấy những chuyển biến rõ rệt trong chất lượng cơ sở dữ liệu HIV/AIDS trên địa bàn Quảng Ninh.

Đến thời điểm tổng kết ngày 30/9/2026, 54/54 đơn vị xã, phường, đặc khu đã hoàn thành rà soát, phân loại và làm sạch 100% danh sách trên HIV-INFO.

Tổng cộng có 6.491 hồ sơ được rà soát lũy kế. Qua rà soát, dữ liệu được phân loại gồm 38 trường hợp tử vong, 93 trường hợp trùng tên, 231 trường hợp chuyển đi xã, phường hoặc tỉnh, thành phố khác, 84 trường hợp không có thực tế tại địa bàn và 6.045 người còn sống. Trong số người còn sống, 5.628 người đã có CCCD, đạt 93,10%; 5.860 hồ sơ đã cập nhật trạng thái điều trị và 6.129 hồ sơ đã cập nhật thông tin cư trú, hành chính. Tổng số hồ sơ được làm sạch đạt 6.491/6.491, tương ứng 100%

Tại các cơ sở điều trị, công tác chuẩn hóa dữ liệu trên HMED cũng đạt kết quả tích cực. Đến ngày 30/9/2026, 11 cơ sở điều trị đang quản lý thực tế 5.195 người bệnh HIV. Trong đó, 5.184 người đã được cập nhật CCCD, đạt 99,79%; 11 trường hợp còn sử dụng CMND cũ. Thông tin cư trú, hành chính đã được cập nhật cho 5.149/5.195 người bệnh, đạt khoảng 99,11%; không còn hồ sơ trùng, nghi trùng hoặc lỗi chưa xử lý theo bảng tổng hợp.

Những con số trên không chỉ thể hiện tiến độ hoàn thành một chiến dịch mà còn phản ánh khối lượng công việc lớn của đội ngũ cán bộ thực hiện. Đằng sau một trường thông tin được cập nhật có thể là quá trình kiểm tra hồ sơ, đối chiếu dữ liệu, xác minh tình trạng thực tế và phối hợp giữa nhiều đơn vị.

Những hồ sơ “khó” và câu chuyện phía sau việc làm sạch dữ liệu

Trong thực tế, không phải tất cả các trường hợp đều có thể rà soát và chuẩn hóa một cách thuận lợi. Có những người bệnh đã thay đổi nơi cư trú, chuyển địa bàn hoặc mất dấu; có người đang ở nước ngoài, chấp hành án hoặc tạm giam; một số trường hợp thiếu giấy tờ định danh hoặc thông tin giữa hồ sơ thực tế và phần mềm chưa thống nhất.

BSCKI Lưu Thanh Hải chia sẻ:“Khó khăn nhất là những trường hợp có nhiều biến động trong quá trình quản lý, chẳng hạn người bệnh chuyển địa bàn, mất dấu, thay đổi nơi cư trú, ở nước ngoài, đang chấp hành án hoặc thiếu giấy tờ định danh. Với những trường hợp này, cán bộ không thể chỉ căn cứ vào một nguồn thông tin mà phải kiểm tra, đối chiếu và xác minh để có đủ căn cứ cập nhật. Vì vậy, sự phối hợp giữa CDC, cơ sở điều trị, Trạm Y tế và các đơn vị liên quan có vai trò rất quan trọng.”

Kết quả tổng kết cũng cho thấy vẫn còn những dữ liệu cần tiếp tục hoàn thiện sau chiến dịch. Trên HIV-INFO còn 417 người còn sống chưa ghi nhận CCCD, tập trung ở các trường hợp mất dấu, chuyển địa bàn, ở nước ngoài, chấp hành án, tạm giam hoặc thiếu giấy tờ định danh. Trên HMED còn 46 người bệnh chưa đầy đủ thông tin cư trú, hành chính và 11 trường hợp còn sử dụng CMND cũ. Một số tình huống chuyển đi hoặc cơ sở tiếp nhận chưa có trên phần mềm cũng cần tiếp tục được theo dõi trong quá trình quản lý thường xuyên.

Đây cũng chính là lý do việc làm sạch dữ liệu không thể chỉ chạy theo tỷ lệ hoàn thành. Bài học được rút ra trong quá trình triển khai là dữ liệu phải gắn với quản lý từng người bệnh, dựa trên nguồn hồ sơ có căn cứ; đồng thời cần thống nhất thời điểm chốt, mẫu số và duy trì đối soát giữa HIV-INFO, HMED, HIS và hồ sơ chuyên môn.

Sự phối hợp đồng bộ từ thành phố đến cơ sở

Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên kết quả của chiến dịch là sự phối hợp giữa các tuyến và các đơn vị liên quan.

Ngay từ khi triển khai, CDC Quảng Ninh đã xây dựng kế hoạch, phân công đầu mối, hướng dẫn quy trình và tổ chức thực hiện tại các cơ sở điều trị HIV/AIDS, bệnh viện và Trạm Y tế. Đồng thời, Trung tâm phối hợp với Cục Phòng bệnh, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, các dự án hỗ trợ kỹ thuật và đơn vị quản trị phần mềm để rà soát, chuẩn hóa dữ liệu HIV-INFO, HMED; duy trì đầu mối và nhóm hỗ trợ trực tuyến để xử lý các vướng mắc phát sinh. 

Trong thời gian triển khai chiến dịch, hoạt động kiểm tra chất lượng dữ liệu được lồng ghép với các đợt giám sát, hỗ trợ kỹ thuật. Khoa Phòng, chống HIV/AIDS đã trực tiếp giám sát, hỗ trợ tại 55 Trạm Y tế và 11 phòng khám ngoại trú điều trị HIV/AIDS; đồng thời tham gia các đoàn giám sát của Sở Y tế, Cục Phòng bệnh, dự án EpiC và Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương. Các tồn tại được xác định nguyên nhân, phân công đầu mối xử lý và theo dõi cho đến thời điểm chốt số liệu. 

Đối với những trường hợp cần xác minh ngoài nguồn y tế, sự phối hợp của Công an, Tư pháp, UBND cấp xã và các đơn vị liên quan cũng có ý nghĩa quan trọng. Qua đó cho thấy chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của phần mềm hay công nghệ, mà cần có sự phối hợp giữa con người, quy trình và hệ thống quản lý.

Từ dữ liệu “sạch” đến dữ liệu “sống”

Nếu “đúng, đủ, sạch” thể hiện chất lượng dữ liệu tại một thời điểm thì “sống” đòi hỏi dữ liệu phải thường xuyên được cập nhật theo những thay đổi thực tế.

Đối với HIV/AIDS, điều này càng có ý nghĩa bởi dữ liệu người bệnh luôn biến động. Sau thời điểm làm sạch, một người bệnh có thể chuyển nơi cư trú, chuyển cơ sở điều trị, dừng điều trị, quay trở lại điều trị hoặc có những thay đổi khác cần cập nhật.

Do đó, kết thúc Chiến dịch 90 ngày không đồng nghĩa với kết thúc việc làm sạch dữ liệu.

Theo BSCKI Lưu Thanh Hải, việc quan trọng trong giai đoạn tiếp theo là duy trì những kết quả đã đạt được và đưa hoạt động kiểm soát chất lượng dữ liệu trở thành nhiệm vụ thường xuyên:

“Dữ liệu HIV/AIDS luôn có sự biến động. Nếu chỉ làm sạch tại một thời điểm thì sau đó vẫn có thể phát sinh chênh lệch. Vì vậy, sau chiến dịch chúng tôi tiếp tục duy trì đối soát, cập nhật các trường hợp chuyển đến, chuyển đi, dừng điều trị, tử vong, thay đổi nơi cư trú hoặc thông tin định danh. Mục tiêu cuối cùng không phải chỉ là những tỷ lệ hoàn thành trên hệ thống mà quan trọng hơn là dữ liệu phải phục vụ tốt cho quản lý người bệnh, hạn chế bỏ sót, mất dấu và góp phần bảo đảm người nhiễm HIV được tiếp cận, duy trì điều trị liên tục.”

Theo kế hoạch duy trì sau chiến dịch, các biến động về chuyển đến, chuyển đi, dừng điều trị và tử vong sẽ tiếp tục được cập nhật đồng thời trên các hệ thống liên quan; HIV-INFO, HMED, HIS và hồ sơ chuyên môn được kiểm tra chéo định kỳ nhằm hạn chế phát sinh chênh lệch mới. Các trường hợp còn thiếu thông tin định danh, cư trú hoặc có tình trạng đặc thù tiếp tục được rà soát, xác minh và hoàn thiện khi có căn cứ.

Cán bộ khoa phòng, chống HIV/AIDS hỗ trợ kỹ thuật về làm sạch, làm giàu, chuẩn hóa dữ liệu HIV/AIDS tại Bệnh viện ĐKKV Vân Đồn cơ sở 1

Bảo mật thông tin – yêu cầu xuyên suốt trong chuyển đổi số HIV/AIDS

Cùng với yêu cầu về tính chính xác và cập nhật, bảo mật thông tin người nhiễm HIV là nguyên tắc phải được thực hiện xuyên suốt.

Dữ liệu HIV/AIDS chứa nhiều thông tin cá nhân liên quan đến định danh, nơi cư trú, tình trạng nhiễm và quá trình điều trị. Vì vậy, việc rà soát, xác minh và chia sẻ thông tin phải được thực hiện đúng thẩm quyền, đúng mục đích và tuân thủ các quy định về bảo mật.

Báo cáo tổng kết chiến dịch cũng xác định vai trò điều phối và kiểm soát chất lượng của CDC, cùng cơ chế phối hợp với Công an, Tư pháp, UBND cấp xã trong xác minh những trường hợp khó; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo mật thông tin người nhiễm HIV trong toàn bộ quá trình rà soát, xác minh và cập nhật dữ liệu.

Điều này càng quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số đang được đẩy mạnh. Dữ liệu được kết nối và sử dụng hiệu quả hơn phải đồng thời đi cùng các biện pháp bảo vệ thông tin, qua đó tạo sự tin tưởng để người dân chủ động tiếp cận xét nghiệm, điều trị và các dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS.

Để dữ liệu thực sự phục vụ người bệnh

Nhìn rộng hơn, ý nghĩa của việc làm sạch, làm giàu và chuẩn hóa dữ liệu HIV/AIDS không dừng lại ở những con số hay tỷ lệ hoàn thành trên phần mềm.

Một trường hợp được cập nhật chính xác tình trạng điều trị sẽ giúp cơ sở y tế quản lý người bệnh sát hơn. Một trường hợp chuyển địa bàn được cập nhật kịp thời sẽ giúp hạn chế tình trạng quản lý trùng hoặc bỏ sót. Một người bệnh mất dấu được xác định đúng sẽ tạo cơ sở cho việc tiếp tục xác minh và kết nối trở lại với dịch vụ. Khi thông tin giữa các tuyến được thống nhất, quá trình phối hợp quản lý, chăm sóc và điều trị cũng thuận lợi hơn.

Dữ liệu có chất lượng còn là cơ sở để ngành Y tế đánh giá chính xác hơn tình hình HIV/AIDS, xác định các vấn đề cần ưu tiên, xây dựng kế hoạch can thiệp và sử dụng nguồn lực phù hợp. Đồng thời, việc giảm chênh lệch, trùng lặp và sai sót dữ liệu cũng giúp giảm áp lực rà soát thủ công cho cán bộ y tế trong quá trình quản lý lâu dài.

Kết quả của Chiến dịch 90 ngày tại Quảng Ninh vì thế có thể xem là bước chuyển quan trọng từ xử lý khối lượng dữ liệu sang chú trọng chất lượng và duy trì dữ liệu thường xuyên. Báo cáo tổng kết xác định việc tiếp tục kiểm soát chất lượng theo các tiêu chí định danh, trạng thái điều trị, cư trú, trùng/lỗi và lịch sử điều trị, hướng tới duy trì dữ liệu “Đúng – Đủ – Sạch – Sống – Thống nhất”. 

Chiến dịch 90 ngày có thời điểm bắt đầu và kết thúc, nhưng việc bảo đảm chất lượng dữ liệu HIV/AIDS là một quá trình liên tục. Phía sau mỗi hồ sơ được chuẩn hóa không đơn thuần là một dòng thông tin được sửa đúng, mà là một người bệnh cần được quản lý, theo dõi và chăm sóc.

Từ những kết quả đã đạt được, việc tiếp tục duy trì cơ chế phối hợp giữa CDC, cơ sở điều trị, Trạm Y tế và các đơn vị liên quan; thường xuyên rà soát, cập nhật dữ liệu; từng bước hoàn thiện các hệ thống phần mềm và bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý HIV/AIDS tại Quảng Ninh.

Khi dữ liệu ngày càng chính xác, đầy đủ và được cập nhật kịp thời, chuyển đổi số mới thực sự phát huy giá trị: không chỉ giúp quản lý tốt hơn những con số, mà quan trọng hơn là góp phần quản lý tốt hơn người bệnh, hạn chế mất dấu, duy trì điều trị liên tục và nâng cao chất lượng các dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS trong cộng đồng.

Hoàng Yến – CDC Quảng Ninh